Michał Buszko (1916-2000)

 Starszy strażnik-hodowca żubrów w Białowieskim Parku Narodowym.

Urodził się 24 czerwca 1916 roku w miejscowości Don w Rosji, dokąd była wywieziona w sierpniu 1915 roku, w ramach zorganizowanej przez władze carskie przymusowej ewakuacji ludności, jego rodzina mieszkająca w Białowieży. Rodzicami Michała byli Bazyli i Anna z domu Artiuch.

Po powrocie z uchodźstwa, Michał w 1923 roku zaczął uczęszczać do Publicznej Szkoły Powszechnej w Białowieży. Ukończył 6 klas. Dalej kształcić się nie mógł, gdyż musiał zarabiać na swoje utrzymanie. Wykształcenie podstawowe uzupełnił w 1956 roku zdając egzamin eksternistyczny w zakresie programu nauczania klasy VII szkoły podstawowej.

Według niektórych źródeł pracę zarobkową rozpoczął w Parku Narodowym w Białowieży już w 1929 roku, mając tylko 13 lat. Natomiast z zachowanego w archiwum pisma dyrektora Parku Jana Jerzego Karpińskiego do władz zwierzchnich w Białymstoku wynika, że Michał faktycznie został zatrudniony w Parku dopiero 1 kwietnia 1931 roku. Był robotnikiem fizycznym, zatrudnianym przy różnych pracach. W Parku pracował do początku września 1937 roku.

W okresie od 1 września 1937 do połowy września 1939 roku odbywał służbę wojskową w 32 Dywizji Artylerii Lekkiej w Rembertowie. 8 września brał udział w walkach z Niemcami, do domu wrócił 15 września 1939 roku.

Zaczął pracować jako robotnik leśny w Puszczy Białowieskiej. 10 września 1940 roku zawarł związek małżeński z Olgą Dudzicz. Małżeństwo to doczekało się trzech synów: Jerzego (1941), Stefana (1945) i Aleksego (1947) oraz dwóch córek: Nony (1953) i Emilii (1956).

W czasie okupacji radzieckiej pracował jako magazynier w Szkole FZO (od 15 stycznia do 22 czerwca 1941 roku), a podczas okupacji niemieckiej w lesie przy wyrabianiu opału w Leśnictwie Gródek (Nadleśnictwo Białowieża).

W lipcu 1944 roku jego rodzina przeżyła tragedię. Żandarmeria aresztowała i rozstrzelała na terenie Rezerwatu Ścisłego BPN rodziców Olgi: Mojsieja i Ksenię (z domu Bartoszewicz) Dudziczów oraz jej siostrę Walentynę. Śmierć groziła także Oldze, uratowało ją tylko to, że jako mężatka nosiła już inne nazwisko.

Jako robotnik leśny Michał pracował do 15 maja 1945 roku. Później został zatrudniony przy grodzeniu rezerwatu żubrów. Z początkiem września 1946 roku rozpoczął pracę jako dozorca żubrów w Białowieskim Parku Narodowym. Zajął miejsce po zwolnionym z pracy Władysławie Wołodkiewiczu. Z początkiem 1951 roku został mianowany prowizorycznym strażnikiem w BPN. 1 maja 1955 roku otrzymał awans na stanowisko strażnika-hodowcy w Ośrodku Hodowli Żubrów BPN. Natomiast z początkiem 1976 roku został starszym strażnikiem hodowcą. Ze względu na przebytą operację i podeszły wiek miał problemy z dojazdem do odległego miejsca pracy, w związku z czym z początkiem października 1976 roku został przeniesiony do Leśnictwa „Parki” w BPN na stanowisko starszego strażnika. Na wcześniejszą emeryturę odszedł z dniem 31 grudnia 1978 roku.

W aktach osobowych Michała Buszko odnotowano, że jako strażnik wypełniał swoje funkcje dobrze, odznaczał się energią, starał się pogłębiać wiadomości zawodowe i ogólne, w pracy był zobowiązany i pilny. W latach 50-tych pełnił funkcję męża zaufania w radzie zakładowej.

Odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi (1969) i odznaką „Zasłużony dla leśnictwa i przemysłu drzewnego” (1978).

W czasie pracy często stykał się z dziennikarzami. W 1965 roku Agnieszka Świdzińska napisała o nim w „Gazecie Białostockiej” (nr 142/1965): „Wszelkimi informacjami, dotyczącymi tych zwierząt [żubrów], służy chętnie Michał Buszko, strażnik – hodowca. Nas zainteresowało co innego – jak młodzież zachowuje się podczas zwiedzania rezerwatu. – Jestem pełen podziwu dla młodych – mówi sympatyczny strażnik. Wykazują znaczną wiedzę o życiu różnych zwierząt, a szczególnie o gatunkach ginących. Podczas pobytu w rezerwacie zachowują się spokojnie, nie drażnią zwierząt, nie usiłują ich dokarmiać. Nie przypominam sobie żadnego wybryku chuligańskiego w okresie ostatnich 10 lat, jak tu pracuję”.

Z sympatią pisze o białowieskim strażniku także Anna Dubrawska w „Światowidzie” (nr 35/1969): „Na 25-lecie Polski Ludowej otrzymał Brązowy Krzyż Zasługi. Przechowuje go troskliwie wśród najcenniejszych pamiątek. Od jesieni do jego obowiązków należy (...) dokarmianie żubrów. Latem jest tylko strażnikiem i obserwatorem. Idzie więc teraz sprawdzić czy wszystko w lesie w porządku. Jak codziennie, jak przed dwudziestu i trzydziestu laty. Michał Buszko troszczy się o żubry żyjące na wolności. Ma pod swoją opieką 170 brodatych podopiecznych”.

Jego zdjęcie z ostatniego okresu życia zostało umieszczone w książce Christiana Kempfa pt. „Białowieża” (2004).

Michał Buszko zmarł 3 lutego 2000 roku w wieku 83 lat. Żona Olga odeszła 21 września 2004 roku w wieku 80 lat. Oboje zostali pochowani na cmentarzu w Białowieży.

(Oprac. Piotr Bajko)

Galeria